TOP polskie kryminały: Co obejrzeć? Filmy i seriale od klasyki po hity

Witajcie w świecie polskiego kryminału, gatunku, który w ostatnich latach przeżywa prawdziwy rozkwit! Przygotowałem dla Was kompleksowy przewodnik po najciekawszych produkcjach od kultowych klasyków PRL-u, przez mroczne thrillery oparte na faktach, aż po najnowsze hity, które podbijają platformy streamingowe. Jeśli szukacie idealnego filmu lub serialu na wieczór, który zapewni dreszczyk emocji i wciągnie Was w wir intryg, to dobrze trafiliście.

Polski kryminał przeżywa obecnie swój renesans, a my jako widzowie możemy tylko na tym zyskać! To fascynujące zjawisko, które napędzane jest przede wszystkim przez rozwój platform streamingowych. Netflix, HBO Max czy Canal+ inwestują w lokalne produkcje, co podnosi ich jakość, a jednocześnie sprawia, że są one dostępne dla szerszej publiczności. Gatunek ten ewoluował od specyficznego, często satyrycznego klimatu milicyjnych śledztw z czasów PRL-u, do mrocznych, psychologicznych thrillerów, które śmiało mogą konkurować z zagranicznymi produkcjami. To już nie tylko proste zagadki, ale często głębokie studium ludzkiej natury i społecznych problemów.

Nie da się ukryć, że ogromny wpływ na popularność polskiego kryminału mają adaptacje prozy naszych rodzimych autorów. Remigiusz Mróz, Jakub Żulczyk czy Katarzyna Bonda to nazwiska, które gwarantują bestseller. Ich książki, pełne złożonych intryg, niejednoznacznych bohaterów i dynamicznej akcji, doskonale sprawdzają się na ekranie. Twórcy filmowi i serialowi czerpią z nich garściami, przekładając literackie sukcesy na wizualne arcydzieła, które przyciągają przed ekrany miliony widzów. To połączenie siły dobrej historii z możliwościami nowoczesnej produkcji, które owocuje naprawdę wciągającymi opowieściami.

Wśród różnorodnych odmian kryminału, szczególną uwagę zawsze przyciągają historie oparte na faktach. To właśnie one często najbardziej poruszają i zostają z nami na długo po seansie, uświadamiając, że rzeczywistość bywa bardziej brutalna i niewiarygodna niż fikcja. W dalszej części artykułu przyjrzymy się bliżej tym tytułom, które czerpią inspirację z prawdziwych zbrodni i dramatycznych wydarzeń, pokazując, jak polscy twórcy potrafią opowiedzieć te trudne, ale niezwykle ważne historie.

Zaczynamy od świeżynki, która zadebiutowała niedawno na Netflixie mowa o filmie "Kolory zła: Czerwień" z 2024 roku. To naprawdę mroczny thriller, który od razu podbił serca widzów. W rolach głównych zobaczymy tu Jakuba Gierszała i Maję Ostaszewską, którzy doskonale wpasowali się w klimat gęstej, pełnej napięcia intrygi. Film szybko stał się jednym z najchętniej oglądanych na platformie, co tylko potwierdza, że polskie kryminały mają się świetnie.

Innym godnym uwagi tytułem jest "Doppelgänger. Sobowtór" z 2023 roku. To produkcja, która zgrabnie łączy klasyczne wątki kryminalne z elementami kina szpiegowskiego, co daje naprawdę intrygujący efekt. Ponownie w głównej roli możemy podziwiać Jakuba Gierszała, który udowadnia, że jest jednym z najbardziej wszechstronnych aktorów młodego pokolenia. Film ten to prawdziwa gratka dla fanów skomplikowanych intryg i podwójnych tożsamości.

Wśród nowości warto wymienić także "Ukrytą sieć" (2023), ekranizację powieści Jakuba Szamałka, która zabiera nas w mroczny świat internetu i jego ciemnych zakamarków, oraz "Nieobliczalną" (2024) w reżyserii Piotra Trzaskalskiego, opartą na bestsellerowej powieści Magdy Stachuli. Oba te filmy to trzymające w napięciu thrillery psychologiczne, które zmuszają do refleksji nad naturą ludzkich relacji i zagrożeń współczesnego świata. To kino, które nie pozwala oderwać wzroku od ekranu.

Na uwagę zasługuje również film "Tyle co nic" z 2023 roku, który zdobył uznanie na festiwalu w Gdyni. To surowy dramat kryminalny, osadzony w realiach polskiej wsi, gdzie zbrodnia i tajemnica splatają się z codziennym życiem. Film ten wyróżnia się autentycznością i głębokim portretem bohaterów, pokazując, że mroczne historie mogą dziać się wszędzie, nawet w pozornie spokojnych miejscach.

Przechodząc do filmów opartych na faktach, nie sposób nie wspomnieć o "25 lat niewinności. Sprawa Tomka Komendy" z 2020 roku. To jeden z najgłośniejszych i najbardziej poruszających filmów ostatnich lat, który opowiada prawdziwą historię niesłusznie skazanego mężczyzny. Film ten to nie tylko kryminał, ale przede wszystkim wstrząsający dramat sądowy i społeczny, który na długo zapada w pamięć i budzi silne emocje. To obowiązkowa pozycja dla każdego, kto ceni kino z przesłaniem.

Maciej Kawulski zaserwował nam dwa filmy inspirowane życiorysami polskich gangsterów: "Jak zostałem gangsterem. Historia prawdziwa" (2020) i "Jak pokochałem gangstera" (2022). Obie produkcje, czerpiące z barwnych losów postaci takich jak Nikodem "Nikoś" Skotarczak czy członkowie mafii pruszkowskiej, to dynamiczne i pełne testosteronu opowieści o świecie przestępczym. Kawulski ma swój unikalny styl, który sprawia, że te filmy, choć brutalne, są niezwykle wciągające i z pewnością znajdą swoich fanów.

Film "Jestem mordercą" z 2016 roku to kolejna propozycja oparta na prawdziwych wydarzeniach, tym razem inspirowana głośną sprawą "Wampira z Zagłębia", Zdzisława Marchwickiego. To mroczna i psychologiczna opowieść o śledztwie, które wstrząsnęło Polską. Reżyser Maciej Pieprzyca z niezwykłą precyzją odtwarza atmosferę tamtych lat i dylematy śledczych, tworząc film, który trzyma w napięciu do ostatniej minuty.

Na koniec tej sekcji muszę wspomnieć o absolutnym klasyku, który wciąż przeraża i porusza "Dług" (1999) w reżyserii Krzysztofa Krauzego. Ten film to bez wątpienia jeden z najlepszych polskich kryminałów opartych na faktach. Opowiada o dramatycznych wydarzeniach, które doprowadziły dwóch młodych przedsiębiorców do popełnienia zbrodni. Jego ponadczasowy, przerażający charakter i mistrzowska reżyseria sprawiają, że "Dług" to film, który każdy miłośnik gatunku powinien zobaczyć. To studium bezsilności i spirali przemocy, które pozostaje aktualne do dziś.

Przechodząc do seriali, muszę zacząć od trylogii "Kruk. Szepty słychać po zmroku". To absolutne mistrzostwo w gatunku! Mroczny klimat Podlasia, niesamowite kreacje aktorskie (zwłaszcza Michała Żurawskiego w roli komisarza Kruka) i gęsta, pełna symboliki fabuła sprawiają, że ten serial to prawdziwa uczta dla fanów kryminałów. Jeśli szukacie czegoś, co wciągnie Was bez reszty i zapewni niezapomniane wrażenia, "Kruk" to strzał w dziesiątkę.

Kolejną perłą jest "Rojst", w tym najnowszy sezon "Rojst Millenium". Ten serial to sentymentalna, ale jednocześnie mroczna podróż do lat 80. i 90. ubiegłego wieku. Jego unikalny klimat, świetnie oddane realia epoki i skomplikowane intrygi sprawiają, że "Rojst" wyróżnia się na tle innych produkcji. To nie tylko kryminał, ale też kawałek historii Polski, opowiedziany w niezwykle angażujący sposób.

"Wataha" to serial, który wykracza poza ramy typowego kryminału. Osadzony na malowniczym, ale i niebezpiecznym polsko-ukraińskim pograniczu, porusza złożone tematy przemytu, migracji i lojalności. To opowieść o ludziach zmagających się z trudnymi wyborami w ekstremalnych warunkach. "Wataha" to serial pełen napięcia, z zapadającymi w pamięć bohaterami i pięknymi, choć surowymi zdjęciami Bieszczad. Zdecydowanie polecam!

Seriale takie jak "Klangor" i "Odwilż" doskonale pokazują, jak prywatny dramat bohaterów staje się kluczem do rozwiązania zagadek kryminalnych. W "Klangorze" śledzimy rozpaczliwą walkę ojca o odnalezienie zaginionej córki, a w "Odwilży" poznajemy policjantkę zmagającą się z własnymi demonami podczas prowadzenia trudnego śledztwa. Obie produkcje wyróżniają się głębią psychologiczną i świetnymi kreacjami aktorskimi. Z niecierpliwością czekam na zapowiedzi nowych sezonów, bo to seriale, które naprawdę wciągają.

"Ślepnąc od świateł" to serial, który stał się już kultowy. Jego hipnotyzujący styl, podróż po nocnej Warszawie pełnej narkotyków, klubów i mrocznych sekretów, to coś, czego nie da się zapomnieć. To nie jest typowy kryminał z klasycznym śledztwem, ale raczej psychologiczny portret bohatera uwikłanego w sieć przestępczości. Jeśli szukacie czegoś oryginalnego, z niepowtarzalnym klimatem i mocnym przekazem, ten serial jest dla Was.

W 2024 roku na ekrany trafił serial "Forst", będący długo wyczekiwaną ekranizacją prozy Remigiusza Mroza. Wielu fanów komisarza Forsta zastanawiało się, czy adaptacja sprosta ich oczekiwaniom. Moim zdaniem, serial całkiem dobrze oddaje mroczny klimat powieści i specyficzny charakter głównego bohatera. Choć zawsze znajdą się głosy krytyczne, uważam, że to solidna produkcja, która z pewnością zadowoli miłośników kryminałów i prozy Mroza.

Nie możemy zapomnieć o klasykach, które zdefiniowały polski kryminał. Filmy takie jak "Psy" (1992) Władysława Pasikowskiego i serial "Ekstradycja" (1995-1999) to absolutne ikony lat 90. Postacie Franza Maurera (Bogusław Linda) i Olgierda Halskiego (Marek Kondrat) zdefiniowały na nowo wizerunek "polskiego twardziela" i doskonale odzwierciedlały realia burzliwej transformacji ustrojowej. To kino pełne testosteronu, brutalności, ale też specyficznego humoru, które do dziś ma rzesze fanów.

Z zupełnie innej beczki, ale równie kultowe, są filmy "Vabank" (1981) i "Vabank II" w reżyserii Juliusza Machulskiego. Te produkcje to majstersztyk finezji, humoru i inteligentnej intrygi. Postać Kwinto, genialnego kasiarza, który planuje zemstę, to symbol sprytu i elegancji. "Vabank" to dowód na to, że polski kryminał potrafi być lekki, zabawny, a jednocześnie trzymać w napięciu. To kino, które ogląda się z uśmiechem na ustach i podziwem dla scenariusza.

Wśród klasyków warto wyróżnić także film "Zabij mnie, glino" (1987). To produkcja, która skupia się na pojedynku aktorskim dwóch gigantów polskiego kina: Bogusława Lindy i Piotra Machalicy. Ich kreacje, pełne napięcia i psychologicznej głębi, sprawiają, że ten film to prawdziwa gratka dla miłośników mocnego kina. To opowieść o pościgu, zemście i moralnych dylematach, która wciąż robi wrażenie.

Niektóre perełki z czasów PRL-u są dziś nieco zapomniane, ale absolutnie warte odkrycia. Mam na myśli takie tytuły jak "Wśród nocnej ciszy" (1978), "Zbrodniarz i panna" (1963) czy "Prywatne śledztwo" (1986). Te filmy wyróżniają się specyficznym klimatem milicyjnych śledztw, często z nutką obyczajowości i portretu epoki. To świetna okazja, by zobaczyć, jak kryminał wyglądał w Polsce dekady temu i docenić kunszt ówczesnych twórców. Gorąco polecam poszukać tych tytułów!

• Netflix: "Kolory zła: Czerwień", "Forst", "Rojst" (wszystkie sezony), "Jak zostałem gangsterem. Historia prawdziwa", "Jak pokochałem gangstera", "Ślepnąc od świateł".
• Canal+: "Kruk. Szepty słychać po zmroku" (cała trylogia), "Klangor", "Wataha" (wszystkie sezony), "Belfer".
• HBO Max: "Odwilż", "Ślepnąc od świateł", "Wataha".
• Player: Często dostępne są tam produkcje Canal+, a także inne polskie seriale i filmy kryminalne, np. "Skazana".

Jeśli chodzi o odnalezienie starszych polskich produkcji kryminalnych z PRL-u i lat 90., sytuacja jest coraz lepsza! Dzięki cyfrowym rekonstrukcjom wiele z tych filmów i seriali jest ponownie dostępnych w dobrej jakości. Warto zajrzeć na darmowe platformy VOD, takie jak 35mm.online, gdzie Filmoteka Narodowa udostępnia zrekonstruowane klasyki, czy TVP VOD, które często ma w swojej ofercie archiwalne produkcje. Legalne archiwa i biblioteki cyfrowe to prawdziwa kopalnia dla miłośników kina, pozwalająca odkryć zapomniane perełki i przypomnieć sobie kultowe tytuły, które ukształtowały polski kryminał.