Bernardo Bertolucci to postać, która na zawsze wpisała się w historię kina, zarówno jako wizjoner, jak i źródło nieustannych dyskusji. Ten artykuł ma za zadanie przeprowadzić Cię przez jego fascynującą, choć niekiedy kontrowersyjną twórczość, analizując kluczowe dzieła, ich znaczenie, unikalny styl oraz najgłośniejsze skandale, które naznaczyły jego karierę.
Bernardo Bertolucci: Twórca arcydzieł i kontrowersji, którego dziedzictwo wciąż prowokuje dyskusje
- Bernardo Bertolucci (1941-2018) był jednym z najważniejszych i najbardziej wpływowych reżyserów włoskiego i światowego kina.
- Jego twórczość charakteryzuje się wizualnym rozmachem, poetyckim językiem filmowym oraz odważnym podejmowaniem tematów politycznych, psychologicznych i erotycznych.
- Do jego najważniejszych filmów należą "Ostatni cesarz" (9 Oscarów), kontrowersyjne "Ostatnie tango w Paryżu" oraz arcydzieło kina politycznego "Konformista".
- Kariera Bertolucciego została naznaczona skandalem wokół sceny z masłem z "Ostatniego tanga w Paryżu" i traumą aktorki Marii Schneider.
- Był laureatem licznych nagród, w tym dwóch Oscarów i Złotej Palmy za całokształt twórczości.
- Jego dziedzictwo jest złożone, łącząc geniusz artystyczny z poważnymi zastrzeżeniami etycznymi dotyczącymi metod pracy.
Bernardo Bertolucci, urodzony w 1941 roku, był bez wątpienia jedną z najbardziej wpływowych postaci w historii kina włoskiego i światowego. Od samego początku swojej kariery wyróżniał się niezwykłym wizualnym rozmachem, poetyckim językiem filmowym oraz odwagą w podejmowaniu tematów, które często były uznawane za tabu politycznych, psychologicznych i erotycznych. Jego dzieła to nie tylko filmy, ale prawdziwe artystyczne manifesty, które prowokowały, zachwycały i zmuszały do refleksji.
Jednak dziedzictwo Bertolucciego jest dwoiste. Z jednej strony, jest on uznawany za mistrza kina autorskiego, twórcę arcydzieł, które na zawsze zmieniły sposób myślenia o filmie. Z drugiej strony, jego metody pracy, zwłaszcza w kontekście niesławnego "Ostatniego tanga w Paryżu", budzą poważne zastrzeżenia etyczne, które w świetle współczesnych dyskusji o odpowiedzialności twórców są trudne do zignorowania. To właśnie ta dwoistość sprawia, że postać Bertolucciego wciąż fascynuje i prowokuje do dyskusji.
Początki buntu: Jak Bertolucci zdefiniował kino polityczne
W 1970 roku Bernardo Bertolucci stworzył "Konformistę", film, który natychmiast stał się arcydziełem kina politycznego i wywarł ogromny wpływ na całe pokolenie filmowców. Opowiada on historię Marcello Clericiego, intelektualisty, który dla akceptacji społecznej i iluzji normalności decyduje się na współpracę z faszystowskim reżimem we Włoszech. To głębokie studium psychologiczne człowieka, który pragnie wtopić się w tłum, nawet kosztem własnej moralności, i który ostatecznie zostaje uwikłany w polityczne morderstwo. Innowacyjna narracja, pełna retrospekcji i onirycznych sekwencji, sprawiła, że film ten stał się inspiracją dla wielu reżyserów, w tym dla Francisa Forda Coppoli.
"Konformista" w mistrzowski sposób zgłębia złożone kwestie faszyzmu, nie tylko jako systemu politycznego, ale przede wszystkim jako stanu umysłu. Bertolucci pokazuje, jak ludzkie pragnienie bezpieczeństwa, przynależności i "normalności" może prowadzić do moralnie dwuznacznych działań, a nawet do zbrodni. To film o kompromisach, które ludzie są gotowi podjąć, aby uniknąć bycia "innym", a także o tym, jak łatwo jednostka może stać się narzędziem w rękach opresyjnej władzy. To, co mnie zawsze uderzało w tym filmie, to jego ponadczasowość mechanizmy konformizmu są niestety uniwersalne.
Przełomowa praca operatorska Vittorio Storaro w "Konformiście" jest nie do przecenienia i miała gigantyczny wpływ na kino. Storaro, z którym Bertolucci wielokrotnie współpracował, stworzył innowacyjną estetykę wizualną, charakteryzującą się płynnymi ruchami kamery, które często śledziły bohaterów przez labirynty architektury, oraz mistrzowskim wykorzystaniem światła i koloru. Sceny, w których cienie i światło malują obrazy na ścianach, a kolory symbolizują stany emocjonalne bohaterów, stały się ikoniczne. To właśnie dzięki Storaro "Konformista" nie tylko opowiadał historię, ale wręcz ją wizualizował w sposób dotychczas niespotykany.
Film, który naznaczył jego karierę: Skandal "Ostatniego tanga w Paryżu"
"Ostatnie tango w Paryżu" z 1972 roku to film, który od samego początku budził ogromne kontrowersje i na zawsze naznaczył karierę Bertolucciego. Przedstawia on burzliwy, anonimowy romans pomiędzy amerykańskim wdowcem, granym przez Marlona Brando, a młodą Francuzką, w którą wcieliła się Maria Schneider. Ich relacja, pełna pasji i destrukcji, rozgrywa się w pustym paryskim mieszkaniu, gdzie oboje próbują uciec od przeszłości i społecznych konwencji. Film, ze względu na śmiałe i bezkompromisowe sceny erotyczne, natychmiast stał się obiektem cenzury i gorących dyskusji na całym świecie.
Jednak prawdziwy skandal wybuchł wiele lat później, gdy Bertolucci przyznał się do manipulacji na planie. Chodziło o słynną scenę gwałtu analnego z użyciem masła. Reżyser wyznał, że Maria Schneider, która miała wówczas zaledwie 19 lat, nie została w pełni poinformowana o szczegółach tej sceny, zwłaszcza o użyciu masła. Zarówno on, jak i Marlon Brando, podjęli decyzję, aby nie mówić jej o tym wcześniej, chcąc uzyskać jej "autentyczną reakcję upokorzenia jako dziewczyny, a nie aktorki". To wyznanie rzuciło nowe, mroczne światło na metody pracy reżysera i etykę filmową tamtych czasów.
Dla Marii Schneider to doświadczenie było traumatyczne i miało długotrwałe konsekwencje. Przez resztę życia mówiła o traumie, poczuciu bycia wykorzystaną i zmanipulowaną.
Schneider przez resztę życia mówiła o traumie, poczuciu bycia wykorzystaną i zmanipulowaną.To wydarzenie negatywnie wpłynęło na jej karierę, zdrowie psychiczne i zaufanie do branży filmowej. Jej cierpienie stało się tragicznym przykładem nadużycia władzy w środowisku artystycznym, a jej głos, choć początkowo marginalizowany, z czasem nabrał znaczenia.
Wyznanie Bertolucciego, które ujrzało światło dzienne po latach, wywołało falę oburzenia w środowisku filmowym i poza nim, zwłaszcza w kontekście rozwijającego się ruchu #MeToo. Podkreśliło to, jak bardzo zmieniły się standardy etyczne i jak ważne jest dziś poszanowanie godności i zgody aktorów. Dla mnie osobiście, ta historia stanowi bolesne przypomnienie o tym, że nawet największy geniusz artystyczny nie usprawiedliwia naruszania podstawowych praw człowieka.
Imperialny rozmach i deszcz Oscarów: Fenomen "Ostatniego cesarza"
W 1987 roku Bernardo Bertolucci osiągnął swój największy komercyjny i artystyczny sukces, realizując epicki film "Ostatni cesarz". To monumentalna biografia Puyi, ostatniego cesarza Chin, opowiadająca o jego życiu od dzieciństwa na tronie, przez burzliwe czasy rewolucji, aż po późniejsze życie jako zwykłego obywatela. Film zdobył oszałamiające 9 Oscarów, w tym za najlepszy film i reżyserię, co było bezprecedensowym osiągnięciem dla reżysera i potwierdziło jego status jako jednego z największych twórców kina.
Co czyni "Ostatniego cesarza" jeszcze bardziej wyjątkowym, to unikalny aspekt produkcji: był to pierwszy zachodni film fabularny, który uzyskał zgodę na realizację zdjęć w historycznym Zakazanym Mieście w Pekinie. To osiągnięcie nie tylko podkreślało skalę i ambicje projektu, ale także miało ogromne znaczenie historyczne i kulturowe. Możliwość filmowania w autentycznych, majestatycznych wnętrzach nadała filmowi niezrównaną autentyczność i wizualny splendor, który do dziś zapiera dech w piersiach.
Film ukazuje tragiczną historię życia Puyi, który jako dziecko został wyniesiony na tron, by następnie stać się marionetką w rękach różnych sił politycznych od japońskich okupantów po komunistyczny reżim. Widzimy jego przemianę z władcy otoczonego przepychem w więźnia, a później w ogrodnika, który musi odnaleźć się w zupełnie nowej rzeczywistości. To poruszająca opowieść o utracie tożsamości, władzy i poszukiwaniu sensu w obliczu nieustannych zmian historycznych.
"Ostatni cesarz" jest powszechnie uważany za szczytowe osiągnięcie w karierze Bertolucciego. Film ten doskonale łączy jego ambicje artystyczne z historycznym rozmachem, tworząc dzieło, które jest zarówno intymnym portretem jednostki, jak i szeroką panoramą historycznych wydarzeń. Uznanie krytyków i publiczności, a także deszcz Oscarów, potwierdziły, że Bertolucci był w stanie stworzyć kino o globalnym zasięgu, które poruszało uniwersalne tematy.
Intymne światy i skrywane pragnienia: Bertolucci jako kronikarz ludzkiej duszy
Po sukcesie "Ostatniego cesarza", Bertolucci powrócił do bardziej intymnych opowieści, czego przykładem jest "Pod osłoną nieba" z 1990 roku, adaptacja kultowej powieści Paula Bowlesa. To egzystencjalna opowieść o amerykańskim małżeństwie, które wyrusza w podróż przez Afrykę Północną. Ich wyprawa staje się nie tylko fizycznym zagubieniem w obcym krajobrazie, ale przede wszystkim głębokim zanurzeniem w meandry własnych emocji, kryzysu małżeńskiego i poszukiwania sensu życia w obliczu pustki. Film jest medytacją nad samotnością, miłością i przemijaniem, osadzoną w niezwykle malowniczej scenerii.
W 1996 roku Bertolucci zrealizował "Ukryte pragnienia", film, który koncentruje się na seksualnym i emocjonalnym przebudzeniu młodej Amerykanki (w tej roli Liv Tyler), która spędza lato w Toskanii po samobójstwie matki. W poszukiwaniu odpowiedzi na pytania o swoją przeszłość i tożsamość, dziewczyna odkrywa własną zmysłowość i wkracza w świat dorosłych namiętności. Film jest ceniony za swoją zmysłową atmosferę, piękne zdjęcia toskańskich krajobrazów i subtelne, choć odważne, zgłębianie tematów inicjacji i odkrywania siebie. To obraz, który celebruje młodość i piękno w sposób bardzo charakterystyczny dla Bertolucciego.
W 2003 roku reżyser powrócił z "Marzycielami", kultowym obrazem o trójce młodych kinofilów Isabelle (Eva Green), Theo (Louis Garrel) i Matthew (Michael Pitt) którzy na tle paryskich zamieszek studenckich w maju 1968 roku tworzą własny, hermetyczny świat. Film zgłębia tematy rewolucji, buntu, wolności seksualnej i, co najważniejsze, miłości do kina. To hołd dla Nouvelle Vague i kina w ogóle, pełen odniesień do klasycznych filmów i scen, które bohaterowie odgrywają we własnym mieszkaniu. "Marzyciele" to dla mnie film o utopijnych marzeniach młodości, które zderzają się z brutalną rzeczywistością, ale także o sile sztuki i pasji.
Malarz na taśmie filmowej: Unikalny styl wizualny Bernardo Bertolucciego
Bernardo Bertolucci był nie tylko reżyserem, ale prawdziwym malarzem na taśmie filmowej. Jego filmy charakteryzuje niezwykle wyrafinowana estetyka wizualna i poetycki język filmowy. Dla Bertolucciego obraz nie był jedynie tłem dla historii, ale integralną częścią narracji, często mówiącą więcej niż słowa. Kładł ogromny nacisk na wizualne piękno, kompozycję kadrów i symbolikę obrazu, co sprawiało, że jego dzieła były prawdziwymi ucztami dla oczu.
Mistrzowskie wykorzystanie światła i koloru to jedna z najbardziej rozpoznawalnych cech jego stylu. Bertolucci potrafił operować światłem w taki sposób, aby budować nastrój, podkreślać emocje bohaterów i tworzyć niemal malarskie kompozycje. Kolory w jego filmach nigdy nie były przypadkowe często symbolizowały stany psychiczne postaci, polityczne konteksty czy po prostu dodawały głębi wizualnej. Pomyślmy o intensywnych barwach w "Konformiście" czy zmysłowych odcieniach Toskanii w "Ukrytych pragnieniach" to wszystko świadczy o jego niezwykłej wrażliwości na wizualną stronę opowieści.
Kluczową rolę w kształtowaniu tego unikalnego stylu wizualnego odegrał operator Vittorio Storaro, stały współpracownik Bertolucciego. Ich partnerstwo było jednym z najbardziej owocnych w historii kina. Storaro, znany ze swoich innowacyjnych technik, pracował z Bertoluccim przy takich arcydziełach jak "Konformista", "Ostatnie tango w Paryżu" i "Ostatni cesarz". Jego styl charakteryzował się płynnymi ruchami kamery, które często tworzyły wrażenie tańca, oraz mistrzowskim wykorzystaniem światła i koloru do budowania nastroju i opowiadania historii. To właśnie dzięki tej symbiozie reżysera i operatora filmy Bertolucciego zyskały swoją niezapomnianą, wizualną tożsamość.
Złożone dziedzictwo: Jak dziś oceniać filmy Bertolucciego
Ocena dziedzictwa Bernardo Bertolucciego to złożone pytanie, które prowokuje do głębokiej refleksji. Czy można oddzielić dzieło artysty od jego kontrowersyjnych działań, zwłaszcza tych, które budzą poważne zastrzeżenia etyczne, jak skandal związany z "Ostatnim tangiem w Paryżu"? To pytanie, które nurtuje mnie i wielu innych miłośników kina. Z jednej strony mamy do czynienia z filmami o niezaprzeczalnej wartości artystycznej, które wniosły do kina nowe perspektywy i techniki. Z drugiej strony, nie możemy ignorować cierpienia, jakie jego metody pracy mogły zadać innym ludziom. To dylemat, który wymaga od nas ciągłego dialogu i świadomej oceny, bez łatwych odpowiedzi.
Niezależnie od kontrowersji, wpływ Bertolucciego na współczesne kino jest niezaprzeczalny. Jego innowacyjny sposób opowiadania historii, wizualny rozmach i odwaga w podejmowaniu trudnych tematów wciąż inspirują kolejne pokolenia filmowców. Filmy takie jak "Konformista" czy "Ostatni cesarz" pozostają kamieniami milowymi w historii kina, wyznaczającymi nowe standardy narracji i estetyki. Uznając złożoność jego dziedzictwa, musimy jednocześnie docenić jego osiągnięcia artystyczne, które na zawsze zmieniły oblicze światowej kinematografii. To postać, która zmusza nas do ciągłego zastanawiania się nad relacją między sztuką a etyką, a to jest moim zdaniem niezwykle cenne.
Tagi
Udostępnij artykuł
